از تجربه تلخ تا آمادگی عملیاتی؛ روایتی از بلوغ مدیریت دانش در شبکه ریلی کشور

در حالی که هنوز غبار انفجار بر فراز پل ریلی «آق‌تکه‌خان» در شهرستان آق‌قلا فرو ننشسته و تیم‌های فنی برای بازسازی این شریان حیاتی بسیج شده‌اند، در ستاد مرکزی راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، آخرین مراحل یک پروژه   ملی و راهبردی در حال انجام است: «مدیریت دانش بحران در شبکه   ریلی: از شناسایی و تسهیم تا به‌کارگیری آموخته‌ها در شرایط بحران». این پروژه که به‌دنبال حملات گسترده   بهار ۱۴۰۴ و تخریب هم‌زمان شش پل استراتژیک کشور (در کاشان، زنجان، میانه، قم و تهران) کلید خورد، اکنون به نقطه   عطف خود رسیده است. هدف از این پروژه، مستندسازی تجارب گران‌سنگی بود که در آن ایام پرالتهاب، طی بازه‌های زمانی شگفت‌انگیز ۴۰ تا ۹۶ ساعته، توسط نیروهای جهادی راه‌آهن و با همکاری نهادهای استانی و مردمی به ثبت رسید؛ تجاربی که می‌توانست به راحتی با جابجایی مدیران و گردش روزگار به فراموشی سپرده شود، اما با آینده‌نگری انجام‌شده، قرار است به سرمایه‌ای ماندگار برای نسل‌های بعدی این صنعت تبدیل گردد.

حاصل ماه‌ها کار کارشناسیِ پیوسته، مصاحبه‌های عمیق با ده‌ها نفر از مدیران ارشد، متخصصان فنی، کارشناسان خط و ابنیه و حتی نیروهای عملیاتی حاضر در خط مقدم آن نبرد، اکنون در دو محصول راهبردی در آستانه   بهره‌برداری نهایی است. نخست،کتابچه جامع بسته های دانشی که پس از بازبینی و ویرایش‌های دقیق نهایی، روایتی منسجم، علمی و عملیاتی از تمامی ابعاد فنی و مدیریتی آن شش پروژه ارائه می‌دهد. این کتابچه، نه یک گزارش خشک اداری، که مجموعه‌ای از درس‌آموخته‌های زنده و قابل استفاده شامل روش‌های ارزیابی سریع خسارت، ماتریس‌های تصمیم‌گیری برای انتخاب روش بهینه   بازسازی (اعم از باکس‌های بتنی، شاسی‌های فلزی دوطبقه، خاکریزی با راکفیل و روش‌های ترکیبی)، نحوه   مدیریت لجستیک در شرایط جنگی، تأمین رفاه نیروها و الگوهای هماهنگی بین‌بخشی است که همگی بر اساس تجارب واقعی و نه فرضیات، تدوین شده‌اند. دومین و شاید مهم‌ترین خروجی این پروژه، تدوین یک دستورالعمل جامع مدیریت بحران و بازسازی اضطراری پل‌های ریلیاست. این دستورالعمل که به‌نوعی چکیده   عملیاتی و نظام‌مندشده   همان کتابچه است، با رویکردی کاملاً زمان‌محور، گام‌های اجرایی را از نخستین دقایق دریافت هشدار (توقف قطارها و تخلیه اماکن) تا بازگشایی ایمن خط و بهره‌برداری موقت، در قالب فازهای مشخص و با تعیین مسئولیت‌های شفاف برای تیم‌های پنج‌گانه   مدیریت، فنی، لجستیک، پشتیبانی و ایمنی، تشریح می‌کند.

امضای نهایی و به‌کارگیری عملی این دستاوردها، اما در حادثه   بامداد ۱۸ تیرماه ۱۴۰۵ در گلستان رقم خورد. به محض دریافت خبر تخریب پل «آق‌تکه‌خان»، نسخه   نهایی دستورالعمل تدوین‌شده، بلافاصله به صورت برخط در اختیار مدیر پروژه، تیم‌های فنی مستقر در محل و ستاد بحران استان قرار گرفت. این اقدام، یک آزمون واقعی برای سنجش کارآمدی دانش مدون‌شده بود تا مشخص شود آیا می‌توان از رهیافت‌های گذشته، چراغ راهی برای آینده ساخت. انتظار می‌رود با به‌کارگیری این راهنمای میدانی، فرآیند بازسازی این پل نیز با همان سرعت، دقت و ایمنی که در پروژه‌های پیشین به اثبات رسید، به سرانجام برسد. بدین ترتیب، چرخه   «مدیریت دانش بحران» در شبکه   ریلی کشور از مرحله   شناسایی و مستندسازی تجارب، به مرحله   تسهیم و در نهایت، به‌کارگیری آموخته‌ها در میدان عمل واقعی ورود کرده و تکمیل می‌شود.